FSB:Front Side Bus adı verilen işlemci ile anakart yongası arasındaki veri aktarım hızıdır. 66/100/133MHz lik veri yolunu destekleyen anakart ve işlemciler bulunmaktadır. Örneği Intel BX yongası 66 ve 100MHz lik veriyollarını, I820 yongası 100 ve 133MHz lik veri yollarını desteklemektedir. PIII 866EB işlemci 133MHz de çalıştığından kullanılacak anakartın 133MHz desteğinin olması gerekmektedir.

CPU Çarpanı: İşlemci hızını belirleyen faktördür. İlk çıkan Pentium III ler 100 MHz veri yolu hızında (FSB) çalışıyordu ve bir çarpan değerine sahipti. Bir işlemciyi anakartta kullanabilmek için 100MHz lik veri yolu hızı ve işlemci çarpanının sağlayan Dipswitch yada jumperlar kullanılması gerekiyor. Bu jumperlar ve Switch ler bazı anakart üreticiler tarafından kaldırılıp bunun yerine yazılımsal olarak anakart BIOS undan da yapılabilmektedir.

Örneğin 600MHz hızındaki bir işlemci 6X100 (FSB)=600MHz olarak tanıtılır. {{ Eğer anakart ara FSB veriyolu hızlarını da destekliyorsa örneğin 112MHz gibi çarpanları kullanarak 6X112=672MHz gibi bir değerle yada 6.5X100=650MHz overclock olarak çalıştırılabilir. Ancak işlemciyi overclock yani normal çalışma şartları dışında yüksek hızlarda çalıştırmak ısınma ve güvenlik değerlerini aşacağından kullanılan parçaların ömrünün azalması hatta arızalanmasına sebep vereceğinden üretici firmalar tarafından önerilmez ve bu nedenle arızalanan ürün garanti dışı olarak nitelenir. Bu nedenle overclock yapma kullanıcı sorumluluğundadır.}} Yeni Celeron ve CuMine Pentium III işlemcilerde ise işlemci çarpanı artık Intel tarafından kitlenmiş durumda yani işlemci çarpanı sabit. Dolayısıyla işlemcinin Pentium III yada Celeron olmasına göre anakart veriyolu hızı 66/100/133 MHz olarak ayarlanması işlemcinin anakartta tanıtılması için yeterli.

STR (Suspend To RAM): Bilgisayarın çalışmadığı durumlarda ekrandaki mevcut bilgilerin sadece Sistem belleklerinde saklanıyor. Bu arada diğer işlemci Fan,ekran kartı , güç kaynağı fanı gibi bütün PC bileşenlerdeki gücü kesilerek daha az enerji tüketimi sağlanıyor. Aynı zamanda Windows açılış süresinden daha kısa bir sürede sistem ekranda hangi görüntü var ise o görüntüde bilgisayar açılışı yapılıyor. Böylece tıpkı Televizyonlardaki gibi 7-10 saniye gibi bir sürede sisteminizi açabiliyorsunuz.

AMR ( Audio Modem Riser- Ses Modem konnektörü): Daha çok Modem olarak kullanılacak yeni bir yapıdır. Modemler iki bileşenden dijital ve analog parçalardan oluşmaktadır. AMR yapı için ise modemi oluşturan digital parçalar anakart tarafa bırakılıp analog parça ise AMR kart üzerinde toplanmış. Bu nedenle maliyeti düşürülmesi hedeflenmiş. Modem bileşenlerinin tamamının anakart üzerine konmayışının nedeni ise modemlerin her ülke için kendi PTT onaylarının gerekmesi. PTT onayı alınmadığı taktirde bütün anakartın ülkeye getirilememesi riski olacağından böyle bir çözüme gidilmiş.

ATA (Advanced Technology Attachment): IDE (Integrated Drive Electronics) olarak bilinir. Bilgisayarın anakartı ,ile disk depolama aygıtları (CD ROM, HDD,...) arasında kullanılan standart bir elektronik ara yüzdür.

BIOS (Basic Input/Output System): Bilgisayarın başlaması sırasında kullanılan bir programdır. Bilgisayarda ki işletim sistemi ile bilgisayara bağlı aygıtlar (HDD, Ekran kartı, klavye, fare, yazıcı ) arasındaki iletişim akışını yönetir.

CMOS (Complementary Metal-Oxide Semiconductor): En fazla transistörlerde kullanılan teknolojinin ismidir. CMOS yarıiletkeni (CMOS Semiconductor) negatif (N tipi transistör)ve pozitif (P tipi transistör) şarj iletkenlerini içerir. Bilgisayarın saatinin, şifresinin ve değişikliğe uğrayan diğer BIOS ayarlarının tutulduğu kısımdır.

EDO RAM (Extended data output RAM): İntel Pentium işlemcilerin ana bellekten okuma zamanının kısaltıldığı çiptir. EDO RAM 66 MHz Pentium için tasarlanmıştır. Ve günümüzde üretimi durmuştur.

IRQ (Interrupt Request-Kesme İsteği): Mikroişlemcinin bir donanım birimi ile ne zaman veri alışverişi yapması gerektiğini anlayabilmesi için mikroişlemciye donanım birimlerinden haber gelmesi gerekir. Bu haberleşme işlemi IRQ'lar tarafından sağlanır. Bir donanım birimi kendisine ait IRQ numarası ile gerektiğinde mikroişlemciye haber verir. Bu haber genellikle yapılan işi bitirme (kesme) anlamındadır. Bilgisayarlarda iki çeşit kesme vardır. Birincisi donanımsal kesme (Hardware interrupt), ikincisi yazılımsal kesme (Software interrupt)'dir.

16 adet donanımsal kesme vardır ve bunlar 0'dan 15'e kadar numaralandırılmıştır. Bilgisayara takılan donanım birimlerinin IRQ'ları kart üzerindeki jumper veya dip-switch'lerle yapılır. Eğer kart üzerinde jumper veya dip-switch yoksa bu ayar kartla birlikte verilen yazılım tarafından yapılır. Kart tak&çalıştır özelliğine sahipse IRQ ayarlarını kendisi otomatik olarak yapacaktır. Bir kartın :IRQ ayarı yapılırken diğer donanımlarla aynı IRQ'ların kullanılmamasına dikkat edilmelidir. Örneğin IRQ4 (COM1) kesme mouse portu için ayrılmıştır. Aynı şekilde IRQ4'e ayarlanmış bir modem kartı taktığınızda IRQ'lar çakışacaktır. Bilgisayar üzerinde bulunan ve değiştirilemeyen IRQ numaraları şunlardır.

IRQ 00 Sistem saati
IRQ 01 Klavye
IRQ 06 Disket sürücü
IRQ 14 Birinci IDE kontrolcüsü
IRQ 15 İkinci IDE kontrolcüsü

0'dan 15'e kadar numaralandırılmış olan donanımsal kesmelerin her birine birer yazılımsal kesme karşılık gelir. Her yazılımsal kesmenin yönlendirildiği bellek adresi RAM 'in sıfırınca adresinde yani başlangıcında yer alır. Bir donanım kesmesi gerçekleştiğinde, mikroişlemci gerçekleşen donanım kesmesinin numarasına karşılık gelen yazılımsal kesmenin numarasını hesaplar. Belleğin başlangıcında bulunan adres tablosundan, hesapladığı yazılımsal kesmenin yönlendirildiği adresi okur ve böylece yapmakta olduğu işi kesince nereye dallanması gerektiğini öğrenmiş olur.

Bu arada yapmakta olduğu işin nerede kesildiğini ve o andaki işi ile ilgili bilgileri bellekte Stack (Yığın) adı verilen bölgeye kaydeder. Böylece kesme gerçekleşmeden önce yaptığı işe geri dönmesi için gereken bilgileri kaybetmemiş olur. IRQ'lar PIC (Programmable Interrupt Controller- Programlanabilir Kesme Kontrolcüsü) tarafından kontrol edilirler. PIC anakart üzerinde yer alan bir donanım birimidir. Mikroişlemci PIC'i ilgili base I/O adreslerini kullanarak istenilen biçimde programlayabilir. Bu programlamadaki amaç mikroişlemcinin gereksiz kesmelerle meşgul edilmemesidir.

BASE I/O: Mikroişlemci ile donanımlar arasındaki iletişimi sağlayan adrestir. Bu donanımlar ses kartı ve modem kartı gibi aygıtlardır. Mikroişlemci ile donanımlar arasındaki iletişim veri yolları üzerinden gerçekleşmektedir. Base I/O numarası ise veriyolu üzerinden aktarılan verilerin birbirine karışmadan doğru yere varmasını sağlar.

Her donanım (kartın) mikroişlemci ile haberleşmesi için farklı bir base I/O adresi vardır. Birden fazla kartın aynı adresi kullanması durumuna çakışma denir. İki kartın aynı adresi kullanması durumunda mikroişlemci tarafından gönderilen taraftan gönderilen komutlar bu kartlar tarafından doğru algılanmaz. Bu durum kartların çalışmamasına ya da hatalı çalışmasına neden olur. Bir bilgisayara taktığınız kartın hangi base I/O adresini kullandığını bilmelisiniz. Eğer bilgisayarlarda aynı base I/O adresini kullanan başka bir kart varsa sonradan takılan kart başka bir base I/O adresine ayarlanmalıdır.

Bu ayarlama kartın üzerinde bulunan jumper ya da dip-switch'lerle yapılır. Tak&çalıştır özelliğine sahip kartlarda bu tür bir ayarlama gerekli değildir. Çünkü tak&çalıştır özelliği olan kartlar kullanacakları adresleri otomatik olarak kendileri bulurlar. Kartların bu özelliklerinden yararlanabilmek için tak&çalıştır özelliği olan anakartlar kullanılmalıdır. Ayrıca kullanılan işletim sistemi de tak&çalıştır özelliğini desteklemelidir.

Tak&çalıştır özelliğine sahip kartlarda da bazı durumlarda base I/O adresi değiştirmek gerekebilir. Bu kartlar genellikle ağ bağdaştırıcısı (ethernet)kartlardır. Bunların mutlaka konfigürasyon disketlerini edinmeniz gerekir.

Bazı kartlarda ise üzerlerinde bulunan jumper veya jumperlar yardımıyla tak&çalıştır özelliğini iptal ederek kullanabilirsiniz.

Bir kartın tak&çalıştır özelliğini iptal etmeniz gereken durumlar şunlardır. İşletim sisteminin tak&çalıştır özelliğinin olmaması durumunda ve kartın base I/O adresini değiştirmek gerekirken disketinin olmadığı durumlarda her kart her adreste çalışmaz, genel olarak her kartın kullandığı adresler vardır. Bu adresler hemen hemen standart hale gelmiştir. Kartların kullandıkları adresler kitapçıklarından öğrenilebilir. Aşağıda standart haline gelmiş base I/O adresleri görülmektedir.

Ses kartları: 220h (h:hexadecimal olduğuna işarettir)
Ağ bağdaştırıcı kartlar: 300h, 340h ve 320h
Modem kartları: 2F8, 2E8

Önemli olan, kartların birbirlerinden farklı base I/O adreslerini kullanmasıdır. Çünkü bilgisayar üzerinde standart olarak kullanılan ve değiştirilmeyen base I/O adresleri ve bunları kullanan donanımlar vardır. Bilgisayara takılan kartlardan biri bu sabit adreslerden birini kullanmaya kalkarsa çakışma meydana gelir.
Aşağıda bilgisayar üzerinden sabit olarak belirlenmiş bazı base I/O adresleri görülmektedir...

1f0-1ff Birinci IDE kontrolcüsü
170-17F İkinci IDE kontrolcüsü
200-20F Oyun potu
3b0-3bF /3C0-3CF Ekran kartı
3F0-3F7 Disket sürücü kontrolcüsü

DMA (Direct Memory Access-Doğrudan Bellek Erişimi): Mikroişlemciler donanım birimleri ile veri alışverişi yapmak için base I/O adreslerini kullanırlar. Bu işlem bazen mikroişlemciyi gerektiğinden fazla meşgul eder. Bu şekilde mikroişlemcinin diğer işler için yapması gereken zamanı kısıtlar. Buna örnek olarak, mikroişlemci bir ses örneğini ses kartına çalması için göndermiş olsun, burada mikroişlemcinin yaptığı iş, belleğin belirli bir adresinde bulunan bu ses örneğinden her seferinde bir byte alıp base I/O adresini kullanarak ses kartına göndermektir. Bu işlem sırasında mikroişlemcinin yapması gereken başka bir iş varsa, anakart üzerinde bulunan ve DMA adı verilen donanım birimini araya sokar.

DMA'nın yaptığı iş bellek ile diğer donanım birimleri arasındaki veriş alışverişini yapmaktır. Ses kartı örneğinde, bellekte bulunan ses örneğini ses kartına aktarma işlemini DMA yapmış olsaydı, mikroişlemci bu işle meşgul olmayacak ve yapması gereken diğer işlere devam edebilecekti.

DMA ile yapılan veri transferine örnek olarak yine bir ses kartı ile DMA arasındaki veri alışverişini verebiliriz. Veri alışverişini DMA yapacağına göre bu durumda mikroişlemcinin yapması gereken sadece bu işlemi başlatmak olacaktır. Mikroişlemci, DMA'ya DMA'nın base I/O adresini kullanarak, transfer etmesi gereken verilerin bellekteki başlangıç adresini, uzunluğunu ve ne hızda transfer etmesi gerektiğini verir.

Bu bilgiler DMA'ya ulaştıktan sonara mikroişlemci, DMA'ya transfer işlemine başlaması için bir komut gönderir ve transfer başlar. Ses kartı gelen ses örneklerini çalarken mikroişlemci de başka işlerle meşgul olur. Transfer işlemi bitince, bu durum mikroişlemciye ses kartı tarafından oluşturulan bir kesme ile bildirilir. Mikroişlemci bu durumda ya DMA'yı durdurur ya da yeni bir iş verir.

Bir bilgisayarda 0'dan 7'ye kadar numaralandırılmış 8 adet DMA kanalı bulunur. bu kanallardan ilk 4'ü Low DMA, kalan 4'ü High DMA olarak adlandırılır. Low DMA kanalları , bir seferde 8 bitlik veri transfer edebilirler. High DMA kanalları ise bir seferde 16 bitlik veri transfer edebilirler.

8 bit ve 16 bit ses örneklerini çalabilen ses kartları iki ayrı DMA kanalı kullanırlar. 8 bitlik ses örmeklerini çalabilmek için Low DMA kanalını, 16 bitlik ses örneklerini çalabilmek için High DMA kanalı kullanırlar.
DMA ile ses kartına veri aktarımını genellikle oyun programlarında kullanılan bir yöntemdir. İki ayrı donanım birimi aynı DMA kanalını kullanamaz. Aksi taktirde DMA çakışması olur ve bu donanım birimleri çalışmaz.

Aşağıda bazı sabit DMA kanalları görülmektedir.

DMA 2 Disket sürücü
DMA 4 MA kontrolcüsü.

Bunların dışında kalan diğer DMA kanalları diğer donmanım birimleri için ayrılmıştır.

USB (Universal System Bus): Microsoft, Compaq, National Semiconductor ve diğer 25 USB üyesi tarafından geliştirlmiş olan USB, klavye portu, paralel portlar, oyun portu ve seri portların yerine, yüzün üzerinde USB uyumlu aygıtı zincirleme olarak bağlayabileceğiniz, tek bir bağlantı ile almayı hedefler. Bu tek bağlantı dokuz pin bir seri porttan da basittir, çünkü sadece 4 pini vardır. Fiziki olarak bilgisayara takılmış olan bir tek aygıt (örneğin klavye) görünür, geri kalan her şeyde bu aygıt (örnekte klavye) üzerindeki bir hub'a takılır, veya bilgisayar bir hub taklılır ve diğer her şey bu hub'a takılır. SCSI'de olduğu gibi, her aygıta bir seferde yedi tane başka aygıt ve hub takılabilir.

USB seri portlardan daha hızlı olmak üzere de tasarlanmıştır. Bu standart, seri bir arabirimin saniyede 100 ve üzeri kilobit hızına karşılık, saniyede 12 megabit' e kadar veri transfer edebilen bir arabirim tanımlar. Bu hız düşük çözünürlüklü video konferans gibi telefon uygulamalarına yetişmek üzere belirlenmiştir.

www.netturko.net
1 Yaşında

Sitene Sahip Çık